EkonomiMakale

BRICS İttifakı ve Yeni Para Birimi

BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika ülkelerinden oluşan ekonomik bir ittifaktır. BRICS kavramı bu ülkelerin ingilizce isimlerinin baş harflerinden oluşur (Brasil, Russia, India, China, South Africa). İttifak ilk olarak dört üye ile kurulmuş (Çin, Hindistan, Rusya ve Brezilya) ve 16 Haziran 2009 tarihinde Yekaterinburg’da ilk zirvesini düzenlemiştir. 2010 yılında Güney Afrika ittifaka katılmak için başvuruda bulunmuş ve 24 Aralık 2010 tarihinde ittifaka davet edilen Güney Afrika, Nisan 2011 tarihinde gerçekleşen 3. BRICS zirvesi ile birliğe tam üye olmuştur. BRICS üyesi ülkeler her yıl üye bir ülkenin ev sahipliğinde toplanırlar.

BRICS, temel amaçta ekonomi alanında kurulmuş bir ittifak iken altyapı, sanayileşme, teknoloji ve inovasyon gibi alanlarda da deneyimler ve bilgi paylaşımı yoluyla üyelerinin kalkınmasını desteklemeye başlamıştır. BRICS’ın ekonomi dışında diğer alanlarda da etkisini arttırması uluslararası düzeyde önemli bir aktör haline getirmektedir.

Çin, Rusya ve Hindistan’ın büyük ekonomilere sahip olması, Brezilya’nın ekonomik alanda ilerleme kaydetmesi ve Güney Afrika’nın bölgede büyüyen ekonomiyi temsil etmesi ve zengin yeraltı kaynaklarına sahip olması ittifakı uluslararası alanda etkili kılmaktadır. BRICS üyesi ülkeler dünya nüfusunun % 42’sini, dünya GSYH’nın % 32’sini ve küresel ihracatın %18 payını oluşturmaktadır. BRICS üyesi ülkelerin G20’ye de üye olmaları küresel düzeyde farklı bir perspektif çizmektedir.

15 Nisan 2010 tarihinde Brezilya’da düzenlenen 2. BRICS zirvesinde Dünya Bankası ve IMF yönelik yapılan eleştiriler ve değişim talepleri uluslararası alanda büyük yankı oluşturmuştur.

11 Nisan 2011’de Çin’de düzenlenen 3.BRICS zirvesine Amerika, Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarında birçok temsilcinin katılmış olması zirvenin önemini ön plana çıkartmıştır. Zirvede üye ülkeler ABD’nin devasa bütçe ve dış ticaret açığı nedeniyle doların uzun dönemli akıbetinden duydukları endişeyi dile getirmişlerdiler. [1]

2014 yılında Brezilya’da düzenlenen 6. BRICS zirvesinde Dünya Bankası ve IMF’ye alternatif olarak ‘Yeni Kalkınma Bankası’nın kurulması kararı alınmıştır. Kurulan kalkınma bankası için Çin’in 41 milyar dolar, Hindistan, Brezilya ve Rusya’nın 18 milyar dolar ve Güney Afrika’nın 5 milyar dolar sermaye sağladığı bilinmektedir. Kurulan Yeni Kalkınma Bankası’nın merkezi Şanghay’dadır. Bankanın temel amacı gelişmekte olan ülkelerdeki kalkınma projelerine kredi sağlamaktır. Yeni Kalkınma Bankası şimdiye kadar 5 kurucu üye ülkede 96’dan fazla proje için 33 milyar dolar kredi sağlamıştır.

Mısır, BAE, Bangladeş kurulan bankaya üye olmuşlardır. Türkiye, Suudi Arabistan, Cezayir, Endonezya, Honduras dahil en az 23 ülke Yeni Kalkınma Bankası’na katılmak için görüşmeler yürütmektedir.

BRICS’den Yeni Para Birimi Hamlesi

BRICS üyesi ülkeler dolar ve euro’ya olan bağımlılığı azaltmak amacıyla rezerv para biriminin oluşturulmasını sağlayacak ortak bir finansal altyapı oluşturmaya hazırlanıyor. ‘Dijital para’ yada ‘ortak para biriminin’ tedavüle sokulması hedeflenmektedir. 8 – 9 Temmuz 2015’te Rusya’da düzenlenen 7. BRICS zirvesi sonrasında yayınlanan bildiride yeni bir para birimi için çalışmaların yapılacağı hedefi açıkca bildirilmiştir.

BRICS üyesi ülkeler karşılıklı ticarette yerel para biriminin kullanımını arttırmaktadır. Rusya ve Çin arasındaki ticarette doların payı ise son yıllarda gittikçe azalmaktadır. Brezilya ve Arjantin’de ortak para birimi kullanımı konusunda çalışmalar yürütmektedir.

BRICS üyesi ülkelerin dış borçlarının dolar üzerinden oluştuğu ve asıl hedeflerinin kendi milli paralarının değerini arttırmak olduğu göz önünde bulundurulunca mevcut durumda yeni bir para birimine geçilmesi zor olduğu görülmektedir.

BRICS Genişliyor mu?

BRICS ittifakı 22 – 24 Ağustos 2023 tarihinde Güney Afrika’nın ev sahipliğinde Johannesburg’da toplanacak. Zirvenin gündeminde hem yeni bir uluslararası para sisteminin görüşülmesi hem de ittifaka katılmak için üyelik başvurusu yapan ülkelerin üyelik durumlarının değerlendirilmesi beklenmektedir.

BRICS, son yıllarda bir çok ülkeden üyelik başvurusu aldı. Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan, Arjantin, Cezayir, İran, Endonezya, Meksike, Nijerya başta olmak üzere 19 ülke üyelik için başvuruda bulundu.

Üyelik başvurusu yapan ülkelerin üyeliğe kabul edilip edilmeyeceği ise belli deği. 2011’de Güney Afrika’nın üyeleğinden beri şuana kadar herhangi bir ülke üyeliğe alınmadı.

Türkiye, BRICS üyesi ülkeler ile yakın ilişkiler içindedir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2018 yılında ki BRICS zirvesine katılması Türkiye’nin ittifaka vermiş olduğu önemi arz etmektedir.

Sonuç

BRICS, batı finansal sisteminin ve hegemonyasının sembolleri olan kuruluşlara alternatif oluşturmaya çalışıyor. Bir yandan da ABD’nin Çin başta olmak üzere BRICS üyeleri çıkarlarına zarar veren politikalarına karşı DTÖ’yü adres gösteriyor. Çin’in hızlı büyümesinin damga vurduğu ve adeta Çin’in küresel siyasete dönük stratejisini açık eden BRICS, küresel sistemi bir yenisiyle değiştirmeyi değil, aynı sistemde benzer araçlarla alternatif bir merkez olmaya çalışıyor. [2] Diğer yanda ABD’nin ekonomik ambargo eylemlerine karşı BRICS tam bir ekonomik kalkan olarak ön plana çıkması dikkat çekiyor.

Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) yaptığı tahminler, satın alma gücü paritesine göre BRICS’in dünya GSYİH içindeki payının 2030’da %50’yi geçeceğini gösteriyor. Gelişmekte olan ülkeler BRICS oluşumu ile çok kutuplu dünya düzeninde yeni bir güç odağı olma yolunda ilerlemektedir.

KAYNAKÇA

Deniz İstikbal et al., “Dönüşen Dünya Düzeninde “BRİCS” ve Türkiye’ye Etkisi”, Uluslararası Afro-Avrasya Araştırma Dergisi, Cilt 4, No 7, 2019, s. 47-62

Poyraz, Murat, “BRICS:Bir Alternatif Düzen Arayışı Mı?”, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Cilt 10, No 24, 2019, s.4343-449

Karakurt, Bilal, “Küresel Krizin Etkilerini Azaltmada Mali Yönetişimin Rolü:BRICS Ülkeleri Örneği”, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 12, No 2, 2016, s.185-212

Aşçı, Mehmet Enes, “BRICS Ülkelerinin Küresel Güç Olma Potansiyelleri ve Türkiye”, Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, Cilt 1, No 1, 2019, s. 39-60

Gürcan, Efe Can, “BRICS Ülkelerinin Afrika’daki Yükselişine Jeopolitik Ekonomi Penceresinden Bir Bakış”, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elekronik Dergisi, Cilt 10, No 3, 2019, s. 556-569

Yalçın Ademoğlu, “BRICS Neyi Hedefliyor, Hala Bir Anlam İfade Ediyor Mu?” 14 Ekim 2019, BRICS neyi hedefliyor, hala bir anlam ifade ediyor mu? | Euronews ,(Erişim Tarihi 23 Temmuz 2023)

Tuba Altun, “BRICS Çok Kutuplu Düzende Çekim Merkezine Dönüşüyor”, 23 Haziran 2023, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/brics-cok-kutuplu-duzende-cekim-merkezine-donusuyor/2929306# , (Erişim Tarihi: 23 Temmuz 2023)

https://www.malumatfurus.org/brics-para-birimi/# 11 Temmuz 2023, (Erişim Tarihi 23 Temmuz 2023)

“BRICS Ülkelerinde Ortak Para Birimi Gündemde” 30 Mayıs 2023 , https://www.google.com/amp/s/www.bloomberght.com/brics-ulkelerinde-ortak-para-birimi-gundemde-2332184-amp ,(Erişim Tarih: 23 Temmuz 2023)

https://www.google.com/amp/s/www.bloomberght.com/brics-ulkeleri-uluslararasi-rezerv-para-sistemi-cagrisinda-bulundu-872304-amp

https://tr.m.wikipedia.org/wiki/BRICS-T%C3%BCrkiye_ili%C5%9Fkileri

BRICS: ‘T’ yoksa Türkiye niye katıldı? (gazeteduvar.com.tr)

  1. https://www.google.com/amp/s/www.bloomberght.com/brics-ulkeleri-uluslararasi-rezerv-para-sistemi-cagrisinda-bulundu-872304-amp

  2. BRICS: ‘T’ yoksa Türkiye niye katıldı? (gazeteduvar.com.tr)

Avatar

sezayiyvznt

Erciyes Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi öğrencisi. Türk Kızılayı Kayseri Teşkilatı yönetiminde yer almakta.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir