SAVAŞ MI BAŞLIYOR; RUSYA-UKRAYNA KRİZİ

SAVAŞ MI BAŞLIYOR; RUSYA-UKRAYNA KRİZİ

Son günlerde Türkiye’nin iki komşusu olan Rusya ve Ukrayna arasındaki ilişkiler kaynadı. Bu ilişkilerin kaynaması ne gibi sorunlar çıkaracak, gelişmeler ne olacak, kim kârlı çıkacak, Türkiye nasıl etkilenecek gibi sorular aklımızı kurcalıyor. Öncelikle Rusya ve Ukrayna arasındaki krizin nereye dayandığına bakmak lazım. Olayların başlangıcı Kırım ve Donbass’tır.

Donbass Savaşı

Rusya ve Ukrayna aslında iki büyük dosttu. Ama bu dostluk 6 Nisan 2014 yılında Donbass bölgesinde Rusların çıkarma yapması ile bozulmaya başlamış ve günümüze kadar devam etmiştir.

Donbass Önemli mi?

Donbass Ukrayna’ya ait bir bölgedir. Bu bölgenin önemi yer altı kaynaklarından biri olan kömür rezervlerinin çok fazla olmasındandır. Fazlalığını Avrupa kömür rezervlerinde 4. sırada olduğundan anlayabiliriz (A, 2021). Bu kadar çok kömüre sahip olmak enerji ve ekonomi bakımından oldukça faydalıdır. Her ülke yeraltı kaynak bakımından zengin olmak ister. İşte Rusya’nın bu bölgeye çıkarma yapması ve Ukrayna’nın bu bölgeyi muhafaza etmesi bu isteklerinden kaynaklıdır. Donbass bölgesi Ukrayna’nın doğusunda yer aldığı için Rusya çok rahat şekilde bu bölgeye çıkarma yapmaktadır. Kömürün yanından Rusya için tarihsel bir önemi de var. Donbass iki ülke için önemlidir.

Sürecin Merak Edilen Başlangıcı

Olayların başlangıç sebebi ise Kırım’dır. 2014 yılında Rusya’nın Kırım’ı işgal etmesi ve bu işgali haksız olduğu halde devam ettirmesi ile başlamıştır (Gülşen, 2017). Ukrayna’ya özerk olarak bağlı olan ve anlaşmalar sonucunda Rusya’ya bırakılan Kırım’a işgal girişimi hazmedilmemiş olacak ki dostluğun savaşa sürüklendiği olaylar başlamıştır. Anlaşmalar ile Kırım’ın Rusya’ya bırakılması ise Ukrayna’nın Rusya ile baş başa kalmasındandır. Nedeni bilinmez ki Avrupa ya da Amerika Rusya’nın bu girişimine hiçbir askeri yaptırımda bulunmamıştır. Ama büyük ihtimalle Rusya gibi askeri, ekonomi, siyasi ve kültürel bakımından güçlü bir ülke ile siyasi ilişkilerini bozmak istememişlerdir.

Krizin Sorunları

Rusya ve Ukrayna geçmişi bir olan iki ülkedir. Bu iki ülkenin dostluğu tarihlerine bağlıdır. Ancak 1990 yılında milliyetçiliğin artması ve Sovyetlerin çöküşe geçmesi nedeni ile Ukrayna Sovyetler Birliği’nden ayrılmıştır (Kerem, Haberler, 2018). Bu ayrılığın ardından Rusya’nın çıkarma yapması düşmanlığa ilk adımı attırmış olmalı. Gerçekleşen sorunlardan bir tanesi de Kerch Boğazı’dır. Bakılacak olursa, bu boğaz Ukrayna ve Rusya için ortak bir boğazdır. Rusya’nın bu boğazda 23 denizaltı mürettebatını öldürmüş olması krizi yeniden ateşlemiştir (Türkçe, 2018). Ve en son yaşanan sorun ise Rusya’nın Ukrayna sınırına askeri hareketlilik gerçekleştirmesi ile başladı. Moskova-Kiev hattındaki gerilimde Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov’un “Donbas’ta yeni bir savaş başlatmaya çalışanlar, Ukrayna’yı yok edecek” yönündeki tehdidinin ardından AB, ABD ve NATO’dan peş peşe açıklamalar geldi (Bag, 2021). Rusya’nın bu son hareketi bitmiş olan soğuk savaş dönemini tekrar başlatabilir. Kutuplaşan ülkeler siyasi, ekonomik, askeri, bilimsel, kültürel ya da psikolojik olarak elindeki güçler ile net bir savaş ilanı etmeden Batı bloğunu ve Sovyetler Birliği’ni 1947 ve 1991 yıları arasına götürebilir.

Krizin Türkiye’ye Etkisi Ne Olacak

Bu ve bunun gibi krizler uluslararası olaylardır. Çatışan iki ülkenin krizi birçok ülkeyle olan siyasi ilişkilerini etkilemektedir. Bu birçok ülke arasında ilişkileri zedelenecek olan ülkelerden bir tanesi de Türkiye’dir.

Türkiye-Rusya arasında ki ilişkiler 500 yılı aşkın devam etmektedir. Bu ilişkiler bazen güzel bazen kötü ilerlemektedir. Örnek verecek olursak Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası iki ülke arasında ki ilişkileri bozmaya yeter. Rusya gözünden bakacak olursak Türklerin Karadeniz’i Türk gölü haline getirmesi iki ülke arasında ki ilişkiyi bozmaya yeter. Elbette bunlar en bilindik sebepler, bu örnekler gibi ilişkiyi bozacak ya da sağlamlaştıracak daha çok örnekler mevcut. Türkiye-Rusya ilişkilerinde enerjinin önemi oldukça fazladır. Enerji tedarikinde başlıca ortaklarımız arasında bulunan Rusya’yla bu alandaki işbirliğimiz Akkuyu Nükleer Santrali ve TürkAkım projeleridir. TürkAkım Doğalgaz Boru Hattı 8 Ocak 2020 tarihinde RF devlet Başkanı Vladimir Putin’in de iştirak ettiği bir tören ile açılan başka bir örnektir. (Dış Politika , 2021). Türkiye eğer bu krizde Rusya’yı desteklemez ise enerji yönünden güzel bir işbirlikçiyi kaybetmiş olacak. Türkiye’nin enerji kaynakları kendisine yetmemekte. Enerji yönünden açığının büyük bir kısmını ise Rusya ile işbirliği yaparak kapatması en uygunudur.

Ukrayna-Türkiye arasındaki ilişkiler aşamalı biçimde şekillenmiştir. Rusya’nın tersine inişli çıkışlı ilişkiler değil, genellikle güzel işbirlikleri yapılmıştır. Bu da iki ülkenin siyasi ilişkilerini dengede tutmasından kaynaklıdır. Ama tek güzel geçinmelerinin tek sebebi bu değildir. Türkiye, 1918 yılında Ukrayna Halk Cumhuriyeti’ni tanıyan ilk ülkelerden biri olurken, yakın tarihte Türkiye Cumhuriyeti Ukrayna’nın bağımsızlığını 16 Aralık 1991 tarihinde tanımıştır. Diplomatik ilişkiler 3 Şubat 1992 yılında tesis edilmiştir. (işbirliği, 2020). Ukrayna ve Türkiye arasında kültürel ve finansta etkin rol oynamaktadır. 2019 yılında Ukrayna’ya ihracatımız 2,156 milyar ABD doları, Ukrayna’dan ithalatımız 2,725 milyar ABD doları olmak üzere ticaret hacmimiz 4,881 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir ve yaklaşık olarak 600 Türk firması bu ülkede yatırım halindedir. Ukrayna’da bugüne kadar üstlendikleri 184 projenin toplam değeri 6,28 milyar Dolar’dır (Dış Politika, 2021). Kültürel bakımdan ise ülkemize gelen turistlerdir. Ukrayna’dan ülkemize gelen turist sayısı 2019 yılında 1.547.996 kişidir. Bu sayı azımsanmayacak bir sayıdır. Eğer ki Türkiye bu krizde Ukrayna’yı desteklemez ise ekonomiden kayıp vermesi muhtemeldir. Zaten ülkemizin en büyük gelirleri vergiler ve turizmdir.

Türkiye, bu kriz ilerler ise ne Rusya’yı ne de Ukrayna’yı kaybetmek istemeyecektir. Bu yüzden her iki ülke içinde siyasi ilişkilerini dengede tutacak bir politika izleme ihtimali olabilir.

Sonuç olarak Rusya ve Ukrayna arasında ki bu kriz sona ermese bile hafiflemesi için başka ülkelerle anlaşma masasına oturarak ortak bir noktaya varılmasından geçmektedir. Tarih boyunca Rusya, izlediği politikalarda her zaman kararlı olmuştur. Yine Kırım’ı ve Donbass’ı işgal ya da anlaşma suretiyle almadan vazgeçirmek zor olacaktır. Ukrayna ise bu bölgelerden vazgeçmek istemeyecektir. Bunun sebebi gerek yer altı kaynakları olsun gerek var olan tarih ilişkileri olsun. Bu krizin sona ermesi ancak Rusya’nın çıkarmalardan ve işgal girişimlerinden vazgeçmesiyle olacak gibi duruyor. Bu sırada Türkiye ise kendi çıkarları için dost ya da düşman belirlemeksizin her iki ülke için denge siyaseti izlemesinde fayda olacaktır.

Kaynakça

A. (2021, Nisan 1). ajanda. cnnturk.com: https://www.cnnturk.com/ajanda/donbas-nerede-neden-onemli-donbasdonbass-sumi-bolgesi-neresi adresinden alındı

Bag, M. (2021, Nisan 2). Dünya. Eorunews: https://tr.euronews.com/2021/04/02/ukrayna-rusya-gerilimi-neden-baslad-abd-ve-nato-dan-moskova-ya-tepki adresinden alındı

DIŞ POLİTİKA. (tarih yok). TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAŞKANLIĞI: http://www.mfa.gov.tr/turkiye-rusya-siyasi-iliskileri.tr.mfa adresinden alındı

Dış Politika . (2021). T.C. Dışişleri Başkanlığı: http://www.mfa.gov.tr/turkiye-rusya-siyasi-iliskileri.tr.mfa adresinden alındı

Dış Politika. (2021). T.C. Dışişleri Başkanlığı. adresinden alındı

Dış Politika. (2021). T.C. Dışişleri Başkanlığı: http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ukrayna-siyasi-iliskileri_.tr.mfa adresinden alındı

Gülşen, H. (2017, Ocak 27). Görüş. Aljazeera Turk: http://www.aljazeera.com.tr/gorus/2016nin-unutulan-savasi-ukrayna adresinden alındı

işbirliği. (2020, Kasım 2). Ukrayna’nın Ankara Büyükelçiliği : https://turkey.mfa.gov.ua/tr/isbirligi/ukrayna-turkiye-siyasi-iliskileri adresinden alındı

Kerem, S. (2018). Haberler. BBC NEWS. adresinden alındı

Kerem, S. (2018, Kasım 30). Haberler. BBC NEWS: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-46391387 adresinden alındı

Türkçe. (2018, Kasım 27). BBC NEWS: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-46342877 adresinden alındı

Nurettin BEDİR

Necmettin Erbakan üniversitesinde siyaset bilimi ve kamu yönetimi bölümü okuyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir