Türkiye – Sırbistan: Ekonomi, Diplomasi Ve Güvenlik Raporu (1999-2019)

TÜRKİYE – SIRBİSTAN: EKONOMİ, DİPLOMASİ VE GÜVENLİK RAPORU (1999-2019)

Türkiye geçmişte Sırbistan’ı ilgilendiren konularda temkinli davranmaya çalışmış ve Sırbistan ile iyi ilişkiler devam ettirmeyi arzulamış ise de, 1992-1995 yılları arasında Bosna’da, ardından da 1999’da Kosova’da yaşananlardan dolayı, Sırbistan ile ilişkiler dalgalı bir seyir izlemiştir. Ekim 2000’de Sırbistan’da demokratik güçlerin iktidara gelmesinin ardından, Türkiye – Sırbistan ikili ilişkileri düzelme sürecine girmiştir. Ancak, Kosova’nın 17 Şubat 2008’de bağımsızlık ilan etmesinin ardından, Türkiye’yle Sırbistan arasındaki ilişkilere yine soğukluk hakim olmuştur. 2009 yılının başından bu yana ise, iki ülke de ilişkilerin düzeltilmesi ve geliştirilmesi konusunda kararlı adımlar atmaktadır. [1]

1.Ekonomi

Türkiye- Sırbistan Dış Ticareti (‘000 dolar)

YILLAR

İHRACAT

İTHALAT

İHR/İHT

DENGE

HACİM

1999

60,656

25,967

2.34

34,689

86,623

2000

98,683

47,407

2.08

51,276

146,090

2001

81,362

7,484

10.87

73,878

88,846

2002

122,051

11,146

10.95

110,905

133,197

2003

184,676

25,967

7.11

158,709

210,643

2004

211,944

87,405

2.42

124,539

299,349

2005

257,879

96,719

2.67

161,160

354,598

Kaynak: TÜİK[2]

Türkiye-Sırbistan Dış Ticaret Değerleri (1 000 $)

Yıl

İhracat

İhracat

Değişim

%

İthalat

İthalat

Değişim

%

Hacim

Denge

2006

278.784

49.081

327.866

229.703

2007

475.096

70,4

70.703

44,1

545.800

404.393

2008

458.103

-3,6

61.705

-12,7

519.808

396.397

2009

306.470

-33,1

55.897

-9,4

362.367

250.574

2010

306.115

-0,1

109.524

95,9

415.638

196.591

2011

354.670

15,9

213.301

94,8

567.971

141.369

2012

380.869

7,4

205.538

-3,6

586.407

175.332

2013

440.729

15,7

251.957

22,6

692.686

188.772

2014

506.419

14,9

273.901

8,7

780.320

232.518

2015

492.472

-2,8

238.299

-13

730.771

254.173

2016

581.667

18,1

288.237

21,0

869.904

293.430

2017

717.489

23,4

414.375

43,8

1.131,9

303.114

2018

867.617

20,9

326.296

-21,3

1.193.913

541.322

2018 / (1-9)

634.544

26,3

253.164

-20,8

887.707

381.380

2019 / (1-9)

667.607

5,2

259.246

2,4

926.853

408.361

Kaynak: TÜİK (ITC-Trade Map’te yayınlanan rakamlar Kosova verilerini de içerdiğinden farklılık göstermektedir).[3]

İki Ülke Arasındaki Ticaretin Altyapısını Düzenleyen Anlaşma ve Protokoller[4]

Anlaşma Adı

İmza Tarihi

Ticaret Anlaşması

14.04.1971

Uzun Vadeli Ekonomik, Teknik, Sınaî ve Bilimsel İşbirliği Anlaşması

12.05.1976

Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması

02.03.2001

Bilimsel ve Teknik İşbirliği Anlaşması

29.08.2002

Gümrük İdarelerinin Karşılıklı Yardımlaşmasına Dair Anlaşma

06.02.2002

Turizm İşbirliği Anlaşması

12.02.2004

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması

Ekim 2005

Serbest Ticaret Anlaşması

01.06.2009

 

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı.

2. Diplomasi

  1. Türk-Yugoslav İş Konseyi’nin ilk ortak toplantısı 17-19 Haziran 2002 tarihlerinde Belgrad’da gerçekleşmiştir. Türk-Yugoslav İş Konseyi’nin II. Ortak Toplantısı 26-27 Eylül 2002 tarihlerinde Bursa ve İstanbul’da düzenlenmiştir.[5]
  2. 6 Ocak 2003 tarihinde T.C. Belgrad Büyükelçisi Servet H. Öktem ile ülkede faal firmaları bir araya getirmek üzere DEİK’te düzenlenen toplantıya 12 Türk firması katılmıştır. Şubat 2003’te ülkede gerçekleşen yapısal değişikliğe paralel İş Konseyi’nin adı Türk-Sırp ve Karadağ İş Konseyi olarak karşı kanatla ortaklaşa verilen karar doğrultusunda değiştirilmiştir.[6]
  3. Türk-Sırp ve Karadağ İş Konseyi’nin IV.Ortak Toplantısı 13 şubat 2004 tarihinde İstanbul’da gerçekleşmiştir. Bu toplantı sırasında Sırbistan Ticaret ve Sanayi Odası ile imzalanan İş Konseyi kuruluş anlaşması ile İş Konseyi’nin Sırbistan ayağı yeniden tesis edilmiştir.[7]
  4. 31 Mayıs – 1 Haziran 2006 tarihinde İstanbul’da İş Konseyi VII.Ortak Toplantısı düzenlenmiş ve Sırp iş adamları heyeti Çorlu’da bulunan Avrupa Serbest Bölgesi’ni ziyaret etmiştir.[8]
  5. 30 Kasım 2007 tarihinde Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç ve Sırp iş adamları heyet ile toplantı yapılmıştır. Toplantıda iki ülkenin farklı bölgelerinden tarım, tekstil, makine sanayi, otomotiv ve gıda sektöründen firmalar bir araya gelmiştir.[9]
  6. Türk-Sırp İş Konseyi’nin 20-22 Ekim 2008 tarihlerinde Sırbistan’da düzenlediği bölgesel temaslar çerçevesinde T.C. Belgrad Büyükelçiliği Sırbistan Ticaret Odası ve Nis Ekonomi Odası ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.[10]
  7. T.C. Cumhurbaşkanı Sayın Abdullah Gül’ün 25-27 Ekim 2009 tarihleri arasında Sırbistan’a gerçekleştirdiği resmi ziyaret vesilesi ile Türkiye-Sırbistan arasındaki ticari ve ekonomik işbirliği imkanlarının artırılması amacıyla, 26 Ekim 2009 tarihinde Türk-Sırp İş Konseyi Ortak Toplantısı Belgrad’da düzenlenmiştir.[11]
  8. Türk dışişlerinin yoğun diplomasisi sonucunda Kosova konusunda yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen 2010 yılında Türkiye-Sırbistan Ortak Ticaret Anlaşması imzalanmış, karşılıklı vizeler kaldırılmış ve iki ülke Askeri Eğitim ve İşbirliği Anlaşması imzalamıştır.[12]
  9. Türkiye ile Sırbistan Cumhuriyeti arasında 26 Ekim 2009 tarihinde Belgrad’da imzalanmış olan; “Türkiye Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti Arasında Sosyal Güvenlik Anlaşması” ve “Türkiye Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti Arasındaki Sosyal Güvenlik Anlaşmasının Uygulanmasına Yönelik İdari Anlaşma” 1 Aralık 2013 tarihinde yürürlüğe girecek.[13]
  10. 27 Ekim 2011’de TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Volkan Bozkır, Sırbistan Ulusal Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı Dragoljub Miçunoviç ve beraberindeki heyeti makamında kabul etti. Miçunoviç de Sırbistan Parlamentosunda Türkiye’nin çok dostu olduğunu belirterek, parlamenter diplomasiyi geliştirmek istediklerini ifade etti.[14]
  11. Sırbistan Cumhurbaşkanı Tomislav Nikoliç’in, 4-5 Şubat 2013 tarihlerinde ülkemize gerçekleştirdiği ziyarette, iki ülke cumhurbaşkanları tarafından, ticaret hacminin 1 milyar dolara yükseltilmesi ortak hedef olarak benimsenmiştir.[15]
  12. Halk Bankası “Çaçanska Bank”ın yüzde 76,75 hissesini 20 Mart 2015 tarihinde satın almıştır. Sırbistan piyasasına giren ilk Türk bankası oldu.[16]
  13. 29 Aralık 2015’te Başbakan Ahmet Davutoğlu Belgrad’da, Sırbistan – Türkiye İş Forumu’nda konuştu. Başbakan Davutoğlu Sırp Mevkidaşı Vucic ile yaptıkları görüşmelerde iki ülke arasında Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK) kurulmasına karar verdiklerini söyledi.[17]
  14. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Sırbistan’a 2017’de yaptığı ziyarette belirlenen 1 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine kısa sürede ulaşıldığı görülürken, bu ziyarette de kısa vadede 2 milyar dolar, uzun vadede 5 milyar dolarlık hedefler belirlendi.[18]
  15. 10 Ekim 2017’de Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic tarafından “Türkiye-Sırbistan Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyinin Tesis Edilmesine İlişkin Ortak Bildiri” imzalandı. Ayrıca Türkiye-Sırbistan arasında ilgili bakanlar da ekonomi, eğitim, kültür, restorasyon, orman ve su alanlarında 11 anlaşma daha imzaladı.[19]
  16. 7 Mayıs 2018’de Vucic’in ziyaretinde iki ülke arasında farklı alanlarda 6 anlaşmaya imza atıldı.[20]
  17. 7 Ekim 2019’da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Sırbistan ziyaretinde, iki ülke arasında sanayi, teknoloji ve askeri alanlarında 9 anlaşma imzalandı[21]
  18. 8 Ekim 2019’da Türkiye, Sırbistan ve Bosna Hersek arasında düzenlenen ‘3’lü Balkan Zirvesi’ Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da başladı. Tarihi zirvenin ardından liderler bir araya gelerek Sremska Raça – Kuzmin otoyol hattının temelini attı. Daha sonra Bosna Hersek ile Sırbistan’ı birbirine bağlayan Sava Nehri üzerindeki köprünün temel atma törenine geçildi.[22]

3. Güvenlik

Güney Doğu Avrupa Ülkeleri (GDAÜ) İşbirliği Süreci

Sırbistan ve Türkiye’nin de üye olduğu Güneydoğu Avrupa İşbirliği Süreci (GDAÜ), bölge ülkeleri arasında siyasi ve güvenlik alanlarında iş birliğinin güçlendirilmesi, ekonomik iş birliğinin teşvik edilmesi ve iş birliğinin demokratik kurumlar, adalet, yasadışı faaliyetlerle mücadele ve beşeri boyutlarının genişletilmesi amacıyla 1996’da kuruldu.[23]

-Balkanlar’ın en geniş ölçekli uluslararası örgütü olan GDAÜ (Güneydoğu Avrupa Ülkeleri), Sırbistan’ın vetosu yüzünden şimdiye kadar dışladığı Kosova’yı Türkiye’nin arabuluculuğu sayesinde bünyesine 2013’te kabul etti.[24]

– Sırbistan Parlamentosu’nda 24 Eylül 2013’te Srebrenitsa katliamı hakkında kınama ve özür kararı çıkartılması, dönemin Sırbistan Cumhurbaşkanı Tadiç’in Sayın Başbakanımızla birlikte Srebrenitsa’yı ziyaretleri Zirvelerin yarattığı olumlu atmosferle mümkün olmuştur.[25]

– 9 Temmuz 2019’da Bosna Hersek’ te düzenlenen Güneydoğu Avrupa İş Birliği Süreci (GDAÜ) Zirvesi’nde ise Sırbistan Başbakanı Ana Brnabic ise ev sahibi Bosna Hersek’in Kosova’yı tanımadığını anımsatarak, “Bölgesel iş birliği, barış ve refahta provokasyonlara izin vermemeliyiz.” değerlendirmesinde bulundu.[26]

– Sırbistan’a AB yolunun açılmasında da 2009-2010 döneminde Türkiye’nin başlattığı üçlü zirve toplantılarının başarısı etkili olmuştur. [27]

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü

Türkiye, Sırbistan ve Rusya’nın da üyesi olduğu KEİ, Karadeniz havzasının bir barış, istikrar ve refah bölgesi olmasını amaçlayarak 25 Haziran 1992’de kurulmuştur. Bu amaca ulaşmak için seçilen araç ise ekonomik işbirliğidir. [28]

Her ne kadar Moskova, Sırbistan Temelli Balkan politikasının diğer ülkeleri Rusya’dan soğuttuğunun farkında olsa da Rusya Balkanlar’da Sırbistan kartını oynamaya devam etmektedir. Batı tarafından baskıyı hisseden Sırbistan ise batının kara listeye aldığı diğer ülkeler gibi teselliyi Rusya’da bulmaktadır. Karadağ’ın ayrılışını ve Kosova’nın bağımsızlığı kazanmasına karşı olan Sırbistan bu konuda Moskova’nın desteğini istese de Moskova genel olarak AB’nin bölge ile ilgili planlarına olumlu bakmaktadır. Rusya bu konuda daha uzlaşmacı bir tavır takınmaya hatta arabulucu rolünü üstlenmeye çalışacaktır.[29]

KAYNAKÇA

GAZETE

Hürriyet Gazetesi, “Türkiye Sırbistan Arasında YDİK Kuruluyor”, 29 Aralık 2015.

Star Gazetesi, “Sessiz Devrim Balkanlarda”, 4 Ekim 2013.

İNTERNET KAYNAKLARI

“Balkan Ülkeleri ile İlişkiler”. (Erişim Tarihi: 30.10.2019)

http://www.mfa.gov.tr/balkanlar_ile-iliskiler.tr.mfa

GÜL, Kayhan (2019). “Türkiye – Sırbistan İlişkilerinde Yeni Dönem”. (Erişim Tarihi: 20.10.2019).

https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-sirbistan-iliskilerinde-yeni-donem/1606589

“Sektör, Sırbistan pazarındaki gücünü ihracatla artırıyor” (2017). (Erişim Tarihi: 18.10.2019).

https://www.aimsaddergisi.com/sektor-sirbistan-pazarindaki-gucunu-ihracatla-artiriyor/

“Sırbistan’la 12 Anlaşma İmzalandı” (2017). (Erişim Tarihi: 18.10.2019).

https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/sirbistanla-12-anlasma-imzalandi-337280.html

“Sırbistan Ülke Notları”. (Erişim Tarihi: 04.11.2019).

https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

TÜRBEDAR, Erhan (2010). “Türkiye – Sırbistan İkili İlişkileri”. (Erişim Tarihi: 08.11.2019).

https://www.tepav.org.tr/upload/files/1271313961r4592.Turkiye_Sirbistan_Ikili_Iliskileri.pdf

“Türkiye ile Ticaret”. (Erişim Tarihi: 09.11.2019).

https://www.ticaret.gov.tr/yurtdisi-teskilati/avrupa/s%C4%B1rbistan/ulke-profili/turkiye-ile-ticaret

“TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Bozkır’ın Kabulü”. (Erişim Tarihi: 20.10.2019).

https://meclishaber.tbmm.gov.tr/develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=114351

“Türkiye-Sırbistan Ekonomik İlişkilerinde Yeni Dönem”. (Erişim Tarihi: 20.10.2019).

https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiye-sirbistan-ekonomik-iliskilerinde-yeni-donem-364437.html

“Türkiye ve Sırbistan Arasında Dokuz Anlaşma İmzalandı” (2019). (Erişim Tarihi: 18.10.2019).

https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/10/07/turkiye-ve-sirbistan-arasinda-dokuz-anlasma-imzalandi/

“Türkiye – Sırbistan Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Yürürlüğe Giriyor” (2013). (Erişim Tarihi: 18.10.2019).

https://www.isvesosyalguvenlik.com/turkiye-sirbistan-sosyal-guvenlik-sozlesmesi-yururluge-giriyor/

YAŞIN, Gökçe (2010). “Güneydoğu Avrupa İşbirliği Zirvesi”.(Erişim Tarihi: 30.10.2019).

https://21yyte.org/tr/merkezler/bolgesel-arastirma-merkezleri/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/guneydogu-avrupa-isbirligi-zirvesi

MAKALE

AKHIYADOV, Mokhmad, “Rusya Balkanlar Kıskacında”, İnsamer, 20 Mart 2019.DİRİ, Esra, “Türkiye-Sırbistan İlişkilerinde Dönüşüm ve Balkanlarda İstikrar”, Bilgesam, 9 Kasım 2010.

DİRİ, Esra, “Türkiye-Sırbistan İlişkilerinde Dönüşüm ve Balkanlarda İstikrar”, Bilgesam, 2010.

KAMALOV, Ilyas, “Soğuk Savaş Sonrasında Rusya’nın Balkanlar Politikası”, Karam, S.13, s.102,2007.

DİPNOTLAR

  1. https://www.tepav.org.tr/upload/files/1271313961r4592.Turkiye_Sirbistan_Ikili_Iliskileri.pdf

  2. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  3. https://www.ticaret.gov.tr/yurtdisi-teskilati/avrupa/s%C4%B1rbistan/ulke-profili/turkiye-ile-ticaret

  4. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  5. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  6. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  7. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  8. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  9. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  10. https://www.tepav.org.tr/upload/files/1271313961r4592.Turkiye_Sirbistan_Ikili_Iliskileri.pdf

  11. https://www.corlutso.org.tr/uploads/docs/sirbistan_ulke_raporu.pdf

  12. Esra Diri, “Türkiye-Sırbistan İlişkilerinde Dönüşüm ve Balkanlarda İstikrar”, Bilgesam, yıl 2010.

  13. https://www.isvesosyalguvenlik.com/turkiye-sirbistan-sosyal-guvenlik-sozlesmesi-yururluge-giriyor/

  14. https://meclishaber.tbmm.gov.tr/develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=114351

  15. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-sirbistan-iliskilerinde-yeni-donem/1606589

  16. http://www.mfa.gov.tr/balkanlar_ile-iliskiler.tr.mfa

  17. Hürriyet Gazetesi, “Türkiye Sırbistan Arasında YDİK Kuruluyor”, 29 Aralık 2015.

  18. https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/sirbistanla-12-anlasma-imzalandi-337280.html

  19. https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiye-sirbistan-ekonomik-iliskilerinde-yeni-donem-364437.html

  20. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-sirbistan-iliskilerinde-yeni-donem/1606589

  21. https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/10/07/turkiye-ve-sirbistan-arasinda-dokuz-anlasma-imzalandi/

  22. https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/sirbistanla-12-anlasma-imzalandi-337280.html

  23. https://21yyte.org/tr/merkezler/bolgesel-arastirma-merkezleri/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/guneydogu-avrupa-isbirligi-zirvesi

  24. Star Gazetesi, “Sessiz Devrim Balkanlarda”, 4 Ekim 2013

  25. https://21yyte.org/tr/merkezler/bolgesel-arastirma-merkezleri/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/guneydogu-avrupa-isbirligi-zirvesi

  26. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-sirbistan-iliskilerinde-yeni-donem/1606589

  27. https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiye-sirbistan-ekonomik-iliskilerinde-yeni-donem-364437.html

  28. Ilyas Kamalov, “Soğuk Savaş Sonrasında Rusya’nın Balkanlar Politikası”, Karam, yıl 2007 Sayı 13, s.102.

  29. Mokhmad Akhiyadov, “Rusya Balkanlar Kıskacında”, İnsamer, Yıl 2019.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir